Neden bu kadar çok lale var?
Bugün dünyada kayıtlı lale çeşidi binlerle ifade ediliyor. Bunların neredeyse hepsi, yüzyıllar boyunca bahçıvanların birbirine benzeyen ama küçük farklar taşıyan laleleri birbiriyle eşleştirmesiyle ortaya çıktı. Bir çeşit daha erken açsın, bir başkası daha uzun saplı olsun, bir diğeri yağmura daha dayanıklı olsun diye yapılan bu seçimler, zamanla şaşırtıcı bir çeşitlilik yarattı. Kâse biçimli klasik lalenin yanında yaprakları kıvrılmış, kenarları saçak saçak, katmer katmer ya da yıldız gibi açılan laleler de vardır.
Bu kalabalığı düzenlemek için lale yetiştiricileri çeşitleri gruplara ayırır. Hollanda'daki soğan yetiştiricileri birliğinin kullandığı sınıflandırma bugün dünyada en yaygın kabul gören sistemdir ve laleleri on beş kadar gruba böler. Gruplar iki şeye bakar: çiçeğin biçimi ve çiçeklenme zamanı. Soğan paketlerinde gördüğün "Triumph", "Darwin Melezi" ya da "Papağan" gibi adlar bu gruplardan gelir.
Erken bahar laleleri
Baharın ilk sıcak günleriyle, çoğu bölgede mart sonu ile nisan başı arasında açılan laleler bu kümededir.
Tek katlı erkenciler. Kısa saplı, sağlam ve klasik kâse biçimli lalelerdir. Rüzgârlı bahçelerde ve saksılarda iyi durdukları için balkon için en güvenli seçeneklerden biridir. Bazı çeşitleri hafif kokuludur; bu, laleler arasında pek sık rastlanan bir özellik değildir.
Katmerli erkenciler. Çiçeğin ortası taç yapraklarla doludur ve uzaktan bakınca şakayığa benzer. Sapları kısadır; bu yüzden ağır çiçeğe rağmen yağmurdan sonra kolay devrilmezler. Saksı kenarlarında ve ön sıralarda çok hoş görünürler.
Kaufmanniana laleleri. Çok erken açan, kısa boylu botanik kökenli lalelerdir. Güneşte yıldız gibi tamamen açılmaları nedeniyle bazen "nilüfer lalesi" diye anılırlar. Kayalık bahçeler ve saksının ön kenarı için idealdir.
Fosteriana laleleri. İri çiçekli, parlak renkli ve erken açan bir gruptur. Tanınmış beyaz ve kırmızı çeşitlerinin çoğu bu gruptandır. Aynı yerde birkaç yıl üst üste çiçek açma eğilimleri de iyidir.
Bahar ortası laleleri
Nisan ortasına doğru açılan bu kümede, bugün en çok satılan laleler bulunur.
Triumph laleleri. Lale dünyasının "her işe yarar" grubudur. Orta boylu, sağlam saplı, klasik biçimli ve çok geniş bir renk yelpazesine sahiptir. Parklardaki geniş tarhlarda gördüğün tek renkli lale denizlerinin çoğu Triumph'tur. Kesme çiçek olarak da çok uzun dayanırlar.
Darwin melezleri. Uzun saplı, iri ve parlak çiçekleriyle bahçenin yıldızlarıdır. Eski Darwin laleleriyle Fosteriana lalelerinin melezlenmesinden doğmuşlardır. En önemli üstünlükleri, birçok lale çeşidinin aksine aynı yerde birkaç yıl boyunca yeniden çiçek açabilmeleridir. Kırmızı, sarı ve turuncu tonları özellikle canlıdır.
Greigii laleleri. Yaprakları mor ya da kahverengi çizgilerle ve beneklerle süslüdür; çiçek açmadan önce bile dikkat çekerler. Kısa boylu oldukları için saksılarda ve tarhın önünde iyi görünürler.
Geç bahar laleleri
Nisan sonundan mayısa kadar açan bu laleler, bahar sezonunu uzatmak isteyenlerin en iyi dostudur.
Tek katlı geççiler. Lalelerin en uzun boylularından bazıları bu gruptadır. Yumurta biçimli, zarif çiçekleri vardır. Neredeyse siyah görünen koyu mor "gece" lalesi gibi ünlü çeşitler buradan çıkar. Gerçekte tam siyah ya da doğal mavi bir lale yoktur; "siyah lale" diye satılanlar çok koyu bordo ya da mor tonlardadır.
Zambak çiçekli laleler. Taç yaprakları sivri uçlu ve dışa doğru kıvrıktır; çiçek uzaktan bir zambağı ya da küçük bir yıldızı andırır. Bu biçim, Osmanlı minyatürlerindeki ince ve sivri "İstanbul lalesi"ni en çok hatırlatan gruptur.
Saçaklı laleler. Taç yapraklarının kenarı ince bir saçak gibi dişlidir. Işıkta kristal gibi parlayan bu kenar, yakından bakıldığında çok etkileyicidir.
Viridiflora laleleri. Taç yapraklarının ortasında yeşil bir şerit bulunur. Bu yeşil dokunuş, onları hem bahçede hem vazoda farklı kılar ve genellikle uzun süre açık kalırlar.
Papağan laleleri. Taç yaprakları kıvrık, dalgalı ve yer yer yırtık gibi kesiklidir; çoğu iki ya da üç renklidir. Uzaktan bir papağanın tüylerine benzedikleri için bu adı almışlardır. Rüzgârdan korunaklı bir köşe severler.
Katmerli geççiler. "Şakayık laleler" diye de anılırlar. Çok katlı, iri ve yumuşak çiçekleri vardır. Ağır olduklarından yağmurda eğilebilirler; korunaklı bir yer ya da destek iyi gelir.
Rembrandt laleleri. Taç yapraklarında alev gibi çizgiler bulunan bu laleler, tarihte çok ünlüdür. On yedinci yüzyılda Hollanda'daki lale çılgınlığında en pahalı soğanlar bu çizgili lalelerdi. Sonradan bu çizgilerin aslında bir virüsten kaynaklandığı anlaşıldı. Bugün "Rembrandt tipi" diye satılan laleler, aynı görünümü virüs olmadan veren yeni çeşitlerdir.
Botanik laleler: yabani atalar
Bütün bu bahçe lalelerinin atası, Orta Asya'dan Anadolu'ya uzanan dağlarda kendiliğinden yetişen yabani lalelerdir. Bahçecilikte "botanik lale" ya da "tür lalesi" diye anılırlar. Çoğu küçük, zarif ve yıldız biçimlidir; bir kısmı tek sapta birden fazla çiçek açar.
Botanik lalelerin en büyük artısı dayanıklılıklarıdır. Uygun, iyi süzülen bir toprağa dikildiklerinde her yıl yeniden açar ve zamanla çoğalırlar. Kayalık bahçeler, çim kenarları ve güneşli yamaçlar için harikadırlar. Türkiye de pek çok yabani lale türüne ev sahipliği yapar. Doğada gördüğün yabani laleleri koparmamak ve soğanlarını sökmemek gerekir; birçoğu korunması gereken türlerdir.
Hangi lale nereye?
- Balkon ve saksı için: Tek katlı ve katmerli erkenciler, Kaufmanniana ve Greigii laleleri. Kısa boyları rüzgârda avantaj sağlar.
- Parlak, iddialı bir tarh için: Darwin melezleri ve Triumph laleleri. Aynı renkten büyük gruplar halinde dikildiklerinde etkileri katlanır.
- Kesme çiçek için: Triumph, tek katlı geççiler ve zambak çiçekliler. Uzun sapları vazoda zarif durur.
- Her yıl yeniden açsın istiyorsan: Darwin melezleri, Fosteriana laleleri ve botanik türler.
- Uzun bir bahar için: Erken, orta ve geç açan grupları karıştır. Böylece mart sonundan mayısa kadar bahçende hep açık bir lale bulunur.
Soğan seçerken dikkat
İyi bir lale soğanı dolgun, sert ve ağırdır. Yumuşamış, küflenmiş ya da derisi tamamen soyulmuş soğanları alma. Aynı çeşidin büyük soğanı genellikle daha iri çiçek verir. Paketin üzerindeki grup adı, çiçeklenme zamanı ve boy bilgisi, bahçe planını yaparken en çok işine yarayacak bilgilerdir. Ekim zamanı, derinlik ve bakım için Evde ve Bahçede Lale Yetiştirme yazımıza göz atabilirsin.
Oyundaki lale
Lale Bahçesi'nde tahtada eşleştirdiğin kırmızı lale, ince belli ve sivri uçlu biçimiyle zambak çiçekli lalelere ve eski İstanbul lalesine selam verir. Bir bahçeyi bitirdiğinde parça setinin ve renklerin değiştiğini fark etmişsindir; 12 Bahçe Teması yazımızda her temanın hangi çiçeklerden esinlendiğini anlattık.
Rehberler
- Lale Renkleri ve Anlamları
- Türkiye'de Bahar Lale Rotaları
- Osmanlı Sanatında Lale Motifi
- Eşleştirme Oyunları Zihne Ne Katar?
- Bahar Soğanlarıyla Bahçe Planı
- Lalenin Hikâyesi
- İlk 60 Seviye: Başlangıç Rehberi
- Güç Birleşimleri Rehberi
- Tahtayı Okumak
- Engeller Rehberi
- Güçlendiriciler ve Altın
- Yıldızlar ve Bahçe Kurma
- Zor Bölüm Rehberi
- 12 Bahçe Teması
- 300. Seviyeden Sonrası
- Sıralama, Bulut Kaydı ve Hesap
- Evde ve Bahçede Lale Yetiştirme
- Aileler İçin Rehber
- Yapım Günlüğü
- Sık Sorulan Sorular
🎮 Tarayıcıda OynaGoogle Play'den İndirMicrosoft StoreAmazon Appstore