Lale neden sonbaharda dikilir?
Lale, anayurdu olan Orta Asya dağlarında soğuk kışlara alışmış bir bitkidir. Soğanın içinde gelecek baharın çiçeği zaten hazırdır, ama bu çiçeğin uyanması için soğanın birkaç ay soğuk toprakta beklemesi gerekir. Bu yüzden lale soğanları ilkbaharda değil, sonbaharda dikilir. Türkiye'nin büyük bölümünde en uygun zaman ekim sonu ile kasım sonu arasıdır; yani toprak serinlemiş ama henüz donmamışken. Kıyı bölgeleri gibi kışı ılık geçen yerlerde dikimi aralık başına kadar uzatabilirsin.
Erken dikilen soğanlar ılık toprakta vaktinden önce filizlenmeye başlayabilir ya da çürüyebilir. Geç kalan soğanlar ise yeterince kök salamaz. Basit bir ölçü: gece sıcaklıkları birkaç hafta boyunca 10 derecenin altında kalmaya başladıysa dikim zamanı gelmiştir.
İyi soğan nasıl seçilir?
- Dolgun ve sert olsun. Elinde tuttuğunda boyutuna göre ağır gelmeli, parmakla bastırınca içe göçmemelidir.
- Küf ve yumuşak leke olmasın. Dış kabuğun biraz soyulmuş olması sorun değildir, ama yumuşak, kararmış ya da küflü yerler soğanın çürümeye başladığını gösterir.
- Büyük soğan, büyük çiçek demektir. İri soğanlar daha güçlü saplar ve daha büyük çiçekler verir.
- Çiçek zamanlarına bak. Erken, orta ve geç açan çeşitleri birlikte dikersen bahçende lale mevsimini birkaç haftaya yayabilirsin.
Bahçeye dikim adım adım
- Güneşli bir yer seç. Lale günde en az altı saat güneş almak ister. Yarı gölgede de açar, ama sapları güneşe doğru eğilir.
- Toprağın suyunu iyi süzdüğünden emin ol. Lalenin en büyük düşmanı fazla sudur. Yağmurdan sonra su biriktiren ağır, killi topraklarda soğanlar çürür. Böyle bir toprağın varsa biraz kum ve olgun kompost karıştırarak gevşet ya da tarhı çevresinden biraz yüksekte kur.
- Doğru derinlikte dik. Genel kural, soğanı kendi boyunun iki üç katı derinliğe dikmektir. Orta boy bir lale soğanı için bu yaklaşık 12–15 santimetre eder. Derin dikilen soğan daha sağlam durur ve yaz sıcağından korunur.
- Sivri ucu yukarı gelsin. Soğanın sivri ucu filizin çıkacağı yerdir; yassı taban ise köklerin çıktığı yerdir.
- Aralığı ayarla. Soğanlar arasında 10–15 santimetre bırakmak yeterlidir. Tek tek sıra halinde dikmek yerine 7–10 soğanlık kümeler halinde dikersen bahar geldiğinde çok daha dolgun bir görüntü elde edersin.
- Bir kez bol sula. Dikimden sonra toprağı iyice ıslat ki soğanın çevresindeki hava boşlukları kapansın ve kökler çıkmaya başlasın. Sonrasında, kış çok kurak geçmedikçe ayrıca sulamana gerek yoktur.
Saksıda ve balkonda lale
Bahçen yoksa lale saksıda da çok güzel olur. Dikkat etmen gereken birkaç şey var:
- Derin ve delikli saksı kullan. En az 25–30 santimetre derinliğinde ve dibinde mutlaka su deliği olan bir saksı seç. Dibe bir kat çakıl ya da kırık saksı parçası koymak suyun süzülmesine yardım eder.
- Soğanları sık dik. Saksıda soğanlar birbirine neredeyse değecek kadar yakın dikilebilir. Bu, küçük bir saksıdan bile bol çiçek almanın yoludur.
- Katlı dikim dene. Saksının en altına geç açan laleleri, onların üstüne biraz toprak serip orta katmana erken açan laleleri, en üste de sümbül ya da çiğdem gibi küçük soğanları dikebilirsin. Böylece aynı saksı ilkbahar boyunca arka arkaya çiçek açar.
- Kışın donmaya karşı koru. Saksıdaki toprak bahçe toprağından daha çabuk donar. Çok soğuk geçen yerlerde saksıyı duvar dibine çek ya da etrafını sar; ama ısıtılan bir odaya alma, çünkü soğanın soğuğa ihtiyacı var.
Kışı ılık geçen yerler için soğutma
Kışın neredeyse hiç soğumayan bir yerde yaşıyorsan soğanlara yapay bir kış yaşatabilirsin. Soğanları kâğıt bir torbaya koyup buzdolabının sebzeliğinde 8–10 hafta beklet, sonra dik. Tek bir uyarı: aynı bölmede elma, muz gibi olgunlaşan meyveler bulunmasın. Bu meyvelerin yaydığı etilen gazı soğanın içindeki çiçeğe zarar verebilir.
İlkbaharda ve çiçek zamanında bakım
Filizler genellikle şubat ve mart aylarında topraktan çıkar; çiçekler bölgene ve çeşide göre mart ile mayıs arasında açar. Bu dönemde toprak çok kurursa sula, ama suyu biriktirme. Çiçekler açtıktan sonra serin ve hafif gölgeli günler çiçeklerin daha uzun dayanmasını sağlar.
Lale kesme çiçek olarak da çok sevilir. Vazoya aldığın laleler suyun içinde de uzamaya ve ışığa doğru kıvrılmaya devam eder; buna şaşırma. Sapları eğik kes, vazoyu serin bir yerde tut ve suyunu sık değiştir.
Çiçek bittikten sonra
Lale bahçesinin gelecek yıl da güzel olması bu aşamaya bağlıdır.
- Solan çiçeği kopar. Çiçek döküldükten sonra kalan tohum kapsülünü kopar ki bitki enerjisini tohuma değil soğana versin.
- Yaprakları kesme. Yapraklar güneşten enerji üretip soğana depolar. Yapraklar kendiliğinden sararıp kuruyana kadar, yani yaklaşık altı hafta bekle.
- Sonra karar ver. Yaprakları kuruyunca soğanları toprakta bırakabilir ya da çıkarıp kurutarak serin, kuru ve havadar bir yerde sonbahara kadar saklayabilirsin. Yazı yağışlı geçen yerlerde soğanları çıkarmak çürümeyi önler.
Bazı lale çeşitleri, özellikle büyük çiçekli melezler, ikinci yıl daha küçük çiçek verir. Bu normaldir. Her sonbahar birkaç yeni soğan ekleyerek tarhını canlı tutabilirsin. Botanik laleler denen küçük türler ise yıllar içinde kendiliğinden çoğalmaya daha yatkındır.
Sık yapılan hatalar
- Fazla sulamak: Soğanın çürümesinin en yaygın sebebi.
- Çok sığ dikmek: Saplar devrilir, soğan yaz sıcağında zarar görür.
- Yaprakları erken kesmek: Gelecek yılın çiçeği küçülür ya da hiç çıkmaz.
- Soğanları evcil hayvanların erişebileceği yerde bırakmak: Lale soğanları kediler ve köpekler için zehirlidir. Dikim sırasında açıkta soğan bırakma ve küçük çocukların da soğanları ağzına almamasına dikkat et.
Gerçek bahçeden oyundaki bahçeye
Lale Bahçesi'nde de işler gerçek bahçeye benzer: önce yolu temizler, sonra çeşmeyi onarır, en sonunda tarhları dikersin. Her şey adım adım ve sabırla olur. Oyunda bir bahçeyi nasıl tamamlayacağını öğrenmek için Yıldızlar ve Bahçe rehberine, lalenin tarihini merak ediyorsan Lalenin Hikâyesi yazısına göz atabilirsin.
Rehberler
- İlk 60 Seviye: Başlangıç Rehberi
- Güç Birleşimleri Rehberi
- Tahtayı Okumak
- Engeller Rehberi
- Güçlendiriciler ve Altın
- Yıldızlar ve Bahçe Kurma
- Zor Bölüm Rehberi
- 12 Bahçe Teması
- 300. Seviyeden Sonrası
- Sıralama, Bulut Kaydı ve Hesap
- Lalenin Hikâyesi
- Aileler İçin Rehber
- Yapım Günlüğü
- Sık Sorulan Sorular
🎮 Tarayıcıda OynaGoogle Play'den İndirMicrosoft StoreAmazon Appstore